Betere ondersteuning voor zwangeren in een dip

Auteur
Yvonne Fontein
Editie
2016; 04
Categorie
Wetenschap
Download pdf
Print artikel
Betere ondersteuning voor zwangeren in een dip
Relatief veel vrouwen hebben tijdens de zwangerschap psychische en emotionele klachten en bijbehorende gezondheidsproblemen. Yvonne Fontein-Kuipers ontwikkelde tijdens haar promotieonderzoek een e-health-programma en een toolkit waarmee verloskundigen ondersteuning kunnen bieden aan zwangeren die in een dip zitten.

Kader: Het proefschrift en de promotie van Yvonne Fontein-Kuipers

Opleiding: In-service opleiding tot verpleegkundige A en B, in 2001 afgestudeerd in Schotland als verloskundige en behaalde Bachelor en Master of Science aan de Caledonian University van Glasgow waar zij ook haar leerbevoegdheid voor het hoger onderwijs behaalde.

Proefschrift: WazzUp Mama?! The development of an intervention to prevent and reduce maternal distress during pregnancy.

Promotiedatum: 3 maart 2016

Promotor: prof. dr. Raymond de Vries. Copromotoren: dr. Marianne Nieuwenhuijze en dr. Marlein Ausems.

Universiteit: Universiteit Maastricht, Faculteit Health, Medicin and Life Sciences

Motivatie: Mijn eerste stappen in de gezondheidszorg als psychiatrisch verpleegkundige verklaart mogelijk de affiniteit met het onderwerp emotioneel welbevinden van zwangere vrouwen. Ook heb ik interesse in percepties van vrouwen over hun (zorg)ervaringen met betrekking tot zwangerschap, geboorte en moederschap. Mijn ervaringen met de verloskundige zorg in Schotland hebben deze interesses alleen maar versterkt. Tijdens mijn Master of Science opleiding heb ik deze onderwerpen met onderzoek verder verkend. Toen ik de kans kreeg dit promotieonderzoek te doen, vielen alle puzzelstukjes samen.

Na de promotie: momenteel werk ik als hoofddocent verloskunde bij de Verloskunde Academie Rotterdam aan de Hogeschool Rotterdam. Mijn speerpunt is client-centered care. Dat gebeurt door middel van verschillende projecten.

Waarom dit onderzoek?

Om in het dagelijkse leven te kunnen functioneren is het belangrijk dat iemand zich goed voelt. Het goed in zijn vel zitten is relevant op het werk en in relaties, maar ook om zich aan te kunnen passen aan grote veranderingen en uitdagingen in het leven zoals het krijgen van een kind. De term maternale distress duidt de verschillende psychische en emotionele klachten aan die voorkomen tijdens de zwangerschap. Deze manifesteren zich in depressie- of angstklachten en/of zwangerschap- en baring-gerelateerde angst, variërend in mate van ernst, symptomen en duur. Deze – vaak naast elkaar bestaande – psychische klachten komen voor bij één op de vier tot vijf vrouwen met een gezonde zwangerschap. Dat betekent ongeveer 35.000 gezonde maar ongelukkige zwangere vrouwen per jaar in Nederland. Tachtig procent van deze zwangeren krijgt prenatale zorg van eerstelijns verloskundigen. Dit biedt een enorme mogelijkheid voor gezondheidsbevordering door verloskundigen.De prevalentie van en de aan maternale distress gerelateerde gezondheidsproblemen voor moeder en kind waren reden om een interventie te ontwikkelen met als doel maternale distress tijdens de zwangerschap te voorkomen of te verminderen. Praktiserende verloskundigen gaven aan dat zij onzeker waren over hun rol en verantwoordelijkheid ten aanzien van het leveren van adequate zorg aan zwangeren met maternale distress. Er was weinig bekend op welke effectieve manier verloskundigen kunnen identificeren dat een zwangere emotioneel niet goed in haar vel zit of uit balans dreigt te raken en welke mogelijkheden de verloskundige heeft om de zwangere daarbij te ondersteunen.

Wat zijn de belangrijkste resultaten?

Er is een effectieve interventie ontwikkeld voor de vermindering van maternale distress: WazzUp Mama. Daarnaast onderschrijven de resultaten van het promotieonderzoek dat het onderkennen van zowel de kwetsbaarheid voor, en de aanwezigheid van maternale distress onder zwangeren bijzonder relevant is voor preventie en vermindering van klachten. Maternale distress blijkt complex te zijn: er kan sprake zijn van bestaande klachten voorafgaande aan de zwangerschap, recidieven, of van de novo klachten tijdens de zwangerschap. Oorzaken van kwetsbaarheid voor en de aanwezigheid van maternale distress komen voort uit het verleden of heden van de zwangere en zijn zeer divers van aard. Draagkracht en draaglast zijn per zwangere verschillend, afhankelijk van haar karakter, haar manieren van coping, van haar omgeving en (professionele) netwerk. Er is vaak sprake van een spectrum aan klachten en symptomen.

Wat is de interventie precies?

Verloskundigen hebben met name ondersteuning nodig bij screening en inventarisering van (predisponerende factoren) maternale distress, ondersteuning in het aanbieden van psycho-educatie en zelfmanagement mogelijkheden aan de zwangere, en de beschikking over een professioneel netwerk voor consultatie of verwijzing. In de interventie WazzUp Mama gaat de verloskundige tijdens iedere controle weer het gesprek aan met de zwangere en krijgt deze een e-health-programma aangeboden, passend bij haar mogelijkheden, behoeften en omstandigheden. De verloskundige krijgt een toolkit voor screening, inventarisering, ondersteuning en voor verwijzing en samenwerking met andere zorgprofessionals. Zorg op maat en individualisering zijn de sleutelwoorden. Een ander sleutelwoord is interactie; samenwerking tussen de zwangere, haar verloskundige en andere hulpverleners. Het e-health-programma en de toolkit zijn ontwikkeld op basis van onderzoeksresultaten in het project.

Wat is de relevantie voor verloskundigen?

De vrouwen in het project zijn ogenschijnlijk hele gewone zwangeren; gezond, een gemiddelde leeftijd van 30 jaar, in een vaste relatie, gemiddeld twee kinderen, voornamelijk van Nederlandse afkomst, en merendeel met een betaalde baan en een goed inkomen. Bijna onzichtbare maar wel kwetsbare vrouwen die onderdeel zijn van de dagelijkse verloskundige praktijk. Screening, ondersteunen en verwijzen van zwangere vrouwen is corebusiness van verloskundigen. Op het gebied van maternale distress is de zwangere echter afhankelijk van de individuele verloskundige en haar kennis van, ervaring met en haar interesse in maternale distress. Dit maakt dat verloskundigen wisselend invulling geven aan hun zorg omtrent maternale distress, maar ook dat zwangeren die niet goed in hun vel zitten en hier last van hebben 'gemist' kunnen worden of niet adequaat geholpen worden. De interventie ondersteunt verloskundigen met het identificeren van die zwangeren die meer aandacht nodig hebben in relatie tot maternale distress. Onderbouwde en doelgerichte verwijzing bakent af waar de verloskundige kennis en kunde over maternale distress ophoudt en die van de andere zorgprofessional begint. Verwijzing is in dit geval een sterke kwaliteit van de eerstelijns verloskundige die de zwangere ten goede komt, op voorwaarde van een sluitende samenwerking met de andere zorgprofessional en het continuerende gesprek en contact tussen de verloskundige en de zwangere. Zwangerschap- en baring-gerelateerde angst hebben een prominente plaats in maternale distress.

Hoe gaat het nu verder?

De positieve resultaten van de interventie zijn hoopgevend voor zwangere vrouwen in de eerstelijns zorg. We hebben daarom financiering aangevraagd om de interventie te verbeteren en verder te ontwikkelen. Ook zouden we de interventie geschikt willen maken voor de tweedelijns verloskundige zorg; om zoveel mogelijk vrouwen te bereiken en te ondersteunen en het langetermijneffect van de interventie te onderzoeken. Implementatie van maternale distress in het onderwijs wordt gerealiseerd.

Als mijn onderzoek bewustwording en onderkenning van het belang van preventie en vermindering van maternale distress tot gevolg heeft, ben ik al heel tevreden. Echter, mijn wens is een volledige implementatie van een doorontwikkelde (nog betere) interventie in de Nederlandse verloskunde.