Promotie: Betere geboortezorg door samenwerken

Auteur
Sophie Truijens
Editie
2016; 06
Categorie
Wetenschap
Download pdf
Print artikel
Een grote groep vrouwen wordt tijdens hun zwangerschap doorverwezen van eerste- naar tweedelijns zorg. Zwangere vrouwen ervaren een betere kwaliteit van zorg als zij deze switch niet hoeven te maken. Het promotieonderzoek van Sophie Truijens laat zien dat goede samenwerking tussen verloskundigenpraktijk en ziekenhuis bijdraagt aan verhoging van de

Waarom dit onderzoek?

Waar we ons voorheen vooral beperkten tot sterftecijfers en complicatieregistraties, is er de laatste jaren steeds meer aandacht voor cliëntervaringen in de geboortezorg. Zo stelde de Stuurgroep Zwangerschap en geboorte in het rapport 'Een Goed Begin' (2008) dat goede kwaliteit van zorg 'effectief', 'veilig', en 'gericht op de vraag van de patiënt' moet zijn. Dit laatste aspect verwijst naar een zorgmodel waarbij de cliënte centraal staat (client of patient centered care). Ook in (inter-) nationale richtlijnen komt het patiëntperspectief steeds vaker en duidelijker naar voren. Het is echter niet eenvoudig om rekening te houden met het cliëntenperspectief bij het evalueren van de kwaliteit van zorg; hiervoor zijn gevalideerde patiëntgerapporteerde uitkomstmaten nodig (PROMs: patient-reported outcome measures). Omdat het gebruik hiervan nog in de kinderschoenen staat, zijn in dit proefschrift verschillende cliëntervaringen in de geboortezorg onderzocht. Onderdeel van het onderzoek was het ontwikkelen en valideren van enkele vragenlijstinstrumenten die hiervoor gebruikt kunnen worden. De onderzoeken zijn uitgevoerd vanuit het Máxima Medisch Centrum Veldhoven in samenwerking met de TU Eindhoven en de Universiteit van Tilburg.

Wat zijn de belangrijkste resultaten?

In het proefschrift komen verschillende bestaande en nieuw gevalideerde patiëntgerapporteerde uitkomstmaten aan bod, zowel op het gebied van mentaal welzijn (depressieve stemming, angstklachten, mindfulness en beleving van de bevalling) als de kwaliteit van zorg vanuit het cliëntperspectief.

Op basis van focusgroepgesprekken met zowel zwangeren als recent bevallen vrouwen is er onder andere een vragenlijst ontwikkeld en gevalideerd om kwaliteit van geboortezorg te kunnen evalueren (de PCQ, Pregnancy & Childbirth Questionnaire). Uit de antwoorden van vragenlijsten blijkt dat vrouwen die tijdens de zwangerschap zijn doorverwezen naar het ziekenhuis, een minder hoge kwaliteit van zorg rapporteren. Om de samenwerking tussen de eerste en de tweede lijn te verbeteren is een teamtrainingsinterventie ingezet waarbij kraamverzorgenden, eerstelijns verloskundigen en zorgverleners van het ziekenhuis samen verloskundige spoedscenario's trainen, waarbij speciale aandacht is voor communicatie- en samenwerkingsvaardigheden. De interventie is geëvalueerd, waarbij de ontwikkelde vragenlijst is gebruikt om de kwaliteit van zorg vanuit het cliëntperspectief te evalueren. Uit deze pilotstudie blijkt dat er een hogere kwaliteit van zorg wordt gerapporteerd door de vrouwen die zijn bevallen ná de invoering van simulatie-gebaseerde transmurale teamtrainingen in het VSV.

Andere soorten cliëntgerapporteerde uitkomsten zijn onder andere pijnervaring, beleving van de bevalling en mentaal welzijn. Ten aanzien van depressieve stemming is het relevant voor verloskundige zorgverleners om onderscheid te maken tussen tijdelijke stemmingsproblemen en aanhoudende problematiek. Dit kan gedaan worden door herhaaldelijke metingen met bijvoorbeeld de Edinburgh Depression Scale, in geval van mogelijke stemmingsproblematiek. Het is belangrijk om ook hierbij goede samenwerking tussen de verschillende zorgverleners te realiseren, om continuïteit van zorg te waarborgen.

Wat zijn de discussiepunten?

Het is belangrijk om aandacht te hebben voor het mentaal welzijn van vrouwen in de perinatale periode, maar hoe we dat precies moeten doen is nog een punt van discussie. Hoewel in de Verenigde Staten recent gepleit is om vrouwen in de perinatale periode te screenen op depressieve klachten, is er in Nederland nog geen consensus over óf, hoe, wanneer en hoe vaak we dat dan zouden moeten doen. Mijn proefschrift laat zien dat er onderscheid gemaakt kan worden tussen incidentele en aanhoudende symptomen, wat relevant is om mee te nemen in de discussie rondom screening.

Wat is de relevantie voor verloskundigen?

Om de zorg te kunnen blijven verbeteren is het van belang de gegeven zorg adequaat te evalueren. Door gebruik te maken van patiëntgerapporteerde uitkomstmaten met gevalideerde instrumenten is het mogelijk dit te doen vanuit het perspectief van de cliënt. Het proefschrift biedt enkele handvatten voor het gebruik van patiëntgerapporteerde uitkomsten in de geboortezorg, zowel voor toepassing in de dagelijkse praktijk als voor onderzoeksdoeleinden. Inzicht in de ervaringen van cliënten stelt ons beter in staat om zorg op maat te leveren.

Daarnaast benadrukt dit proefschrift het belang van een zo goed mogelijke samenwerking tussen de verschillende zorgverleners, om samen de beste zorg te kunnen leveren voor de cliënte.

Wat is de relevantie voor de cliënte?

Patiëntgerapporteerde uitkomstmaten geven cliënten de gelegenheid om hun ervaringen te delen, waardoor we de zorg kunnen aanpassen aan de behoeften van de cliënte. Door de ervaringen van cliënten mee te nemen geven we hen een stem in de invulling van de geboortezorg.

Welke onderzoeksvragen moeten nog worden beantwoord?

Het ontwikkelen en valideren van patiëntgerapporteerde uitkomstmaten is een continu proces, waarbij het instrument steeds beter aan dient te sluiten bij de doelgroep. Er is bijvoorbeeld vervolgonderzoek nodig voor het evalueren van het gebruik van de instrumenten in andere talen.

Het proefschrift & de Promotie

Sophie Truijens

Opleiding: Master Medische Psychologie aan de Universiteit van Tilburg.

Proefschrift: Patient-reported outcomes in perinatal care.

Promotoren: prof. dr. Guid Oei en prof. dr. Victor Pop, copromotor: dr. Viola Spek.

Promotiedatum: 15 september 2016

Universiteit: TU Eindhoven

Motivatie: Als psycholoog op de afdeling gynaecologie en verloskunde kijk ik vanuit een ander perspectief naar de geboortezorg. Ik probeer te focussen op ervaringen van cliënten en bied daarbij zorgverleners handvatten om deze ervaringen mee te nemen bij de evaluatie van zorg. Ook zet ik me in voor optimaliseren van de samenwerking tussen de verschillende zorgverleners en toe te werken naar een geïntegreerd systeem van geboortezorg waarbij de cliënte echt centraal staat.

Na de promotie: Na mijn promotie zet ik als postdoctoraal onderzoeker op de afdeling Gynaecologie & Verloskunde van het Máxima Medisch Centrum lopende projecten voort en start ik nieuwe projecten op. Daarnaast begeleid ik andere onderzoekers en ben ik als communicatietrainer betrokken bij simulatie-gebaseerde team-trainingen.