Zo behouden we menselijke maat in geboortezorg

Auteur
Tine Oudshoorn en Gré Keijzer-Landkroon
Editie
2016; 06
Categorie
Opinie
Download pdf
Print artikel
De geboortezorg komt onvoldoende tegemoet aan de primaire en fysiologische behoeften en belangen van vrouwen. Zij hebben nu niet zelf de regie. Voor controle en persoonlijke continuïteit moeten vrouwen zelf een contract kunnen sluiten met een verloskundige of arts van voorkeur. Daarom is het noodzakelijk een onafhankelijke landelijke rechtspersoon op te richten voor caseloadverloskundecontracten, zo stellen Tine Oudshoorn en Gré Keijzer-Landkroon.

Alle vrouwen verdienen gedegen onderbouwde persoonlijke geboortezorg, waarin zij de leiding hebben, zelf mogen regelen en bepalen, dat zij echt centraal staan. Door persoonlijke continuïteit zijn verloskundige en arts beter in staat om de fysiologische voortgang van zwangerschap, bevalling en kraambed te faciliteren. Daarbij blijft hun medische waakzaamheid op de achtergrond aanwezig. Met gegeven condities kunnen vrouwen in vertrouwen zwanger zijn, baren en moederen en voldoet de geboden zorg aan de vereiste internationale criteria. [1, 2] Het eindrapport 'Een goed begin' was dé mogelijkheid om de perinatale sterfte en morbiditeit in Nederland terug te dringen. [3] Nederland scoorde op perinatale sterfte relatief hoog in verhouding met andere EU landen.

Compassie en respect

Er is veel bewijs voorhanden dat oprechte vriendelijkheid, compassie, respect en persoonlijke continuïteit van zorg positief effect hebben op het verloop van zwangerschappen, bevallingen, ervaringen en vertrouwen van vrouwen. Het inspireert professionals zich optimaal in te zetten. [4-7] Hiermee zou het eerste doel van het Stuurgroeprapport 'Moeder en kind in de hoofdrol' snelzijn waargemaakt. [3] Maar pilots en recent voorgestelde modellen voor integrale geboortezorg gaan niet uit van gedragsverandering van professionals en meer regelruimte (autonomie) voor vrouwen.[8] Integrale geboortezorg verzaakt zo tegemoet te komen aan de primaire en fysiologische behoeften en belangen van de individuele vrouwen. Vrouwen zijn in tegenstelling tot mannen interpersoonlijk georiënteerd, waardoor ze meer dan mannen behoefte hebben aan persoonlijke continuïteit, relatievorming, aandacht, tijd en controle. [9, 10] Zwangere en barende vrouwen hebben er toenemend behoefte aan door de fysiologisch neurohormonale veranderingen. [11] Persoonlijke doorlopende gelijkwaardige relaties (partnership) van vrouwen met professionals faciliteren deze behoeften. [2] Met persoonlijke continuïteit komen vrouwen – door opbouw van vertrouwen – significant beter door het gehele proces. [9, 12] Professionals gaan er authentieker en creatiever door werken, hetgeen uitkomsten verbetert. [5, 13]

Continuïteit afgeschaft

In Nederland werd na 1985 zonder bemoeienis van de beroepsorganisatie (NOV), de persoonlijke continuïteit van zorg grotendeels afgeschaft. Door zeer hoge werkdruk voegden kleine verloskundige praktijken zich tot groepspraktijken met dienstenstructuren. [14] Nooit werd overwogen dit terug te draaien. Momenteel bieden 80 % van de vrijgevestigde verloskundige praktijken en 100 % van de ziekenhuizen gefragmenteerde geboortezorg. Vrouwen bouwen zo geen relaties met professionals op en weten niet welke verloskundige of arts zij gaan treffen bij een volgend consult, tijdens de bevalling of in het kraambed. Door het wegvallen van persoonlijke continuïteit nam het aantal (overdrachts)fouten toe en werd functionele continuïteit geïntroduceerd met recent 'de casemanager'. Uit een pilot blijkt dat vrouwen de casemanager niet als vertrouwenspersoon zien. [15]

Minder verwijzen

Yvonne Fontein toonde in haar onderzoek 'Meer is minder' in 2007 aan, [13] dat in vrijgevestigde Nederlandse verloskundige praktijken met maximaal twee verloskundigen, vrouwen de verloskundige goed leren kennen en daardoor significant minder worden verwezen (-50 %) en er vaker thuis wordt bevallen. Uit verschillende internationale onderzoeken blijkt ook dat persoonlijke continuïteit van zorg significant betere uitkomsten genereert. [12, 16]

Op z'n minst zou iedere zwangere vrouw als basiszorg persoonlijke continuïteit van maximaal twee personen moeten ontvangen. De kracht zit in verantwoording, controle ervaren en opbouw van vertrouwen. [9] Met verantwoording kunnen vrouwen volwaardig inbrengen en beslissen over de henzelf en hun ongeboren kind aangaande zorg, die gebaseerd is op persoonlijke behoeften. Een toenemend aantal vrouwen kiest in ons land voor een eigen verloskundige, een professional die wél persoonlijke continuïteit biedt en ze echt centraal stelt. Hiervoor wordt meestal bijbetaald. Met of zonder bijbetaling, bieden deze verloskundigen persoonlijke zorg uit altruïsme en compassie. Het aantal praktijken (nu 10 %), dat specifiek dit type zorg 'caseloadverloskunde' biedt, neemt evenredig toe in ons land, net als het aantal verloskundigen dat graag in solo- en duo-praktijken werkt. [17, 18]

De caseloadpraktijken streven ernaar dat vrouwen in vertrouwen zwangerschap en baring doorkomen en met vertrouwen moederen. Zij werken met internationale criteria opdat zoveel mogelijk vrouwen spontaan aterme baren en er zo min mogelijk interventies plaatsvinden om korte of lange termijn iatrogene schade bij moeder en kind te voorkomen. [1, 2, 19]

Landelijk rechtspersoon

Wij maken ons ernstige zorgen over de zelfbeschikking en keuzevrijheid (autonomie) van zwangere en barende vrouwen in Nederland. Doordat 'Keer het tij' (organisatie van vrouwen en verloskundigen) een succesvolle petitie startte is er deze herfst een gedachtewisseling met de Tweede Kamer. De minister trekt zich van vrouwenacties vooralsnog weinig aan en stelt dat "De rechten van vrouwen voldoende worden gerespecteerd bij integrale geboortezorg". Zij herhaalde wat ze eerder toezegde: "de integrale bekostiging per 1 januari 2017 als optie bieden voor verloskundige samenwerkingsverbanden (VSV's) die daar klaar voor zijn. Daarbij kan het gebeuren dat de eerstelijns verloskundige onderdeel wordt van integrale zorg en dus mogelijk niet meer als vrijgevestigde verloskundige bestaat." [20]

De minister garandeert hiermee niets voor vrouwen. Door integrale verloskundecontracten te gaan distribueren via ziekenhuizen worden vrouwen nogmaals beknot. "Dat de organisatie van het ziekenhuis haar eigen eisen stelt boven de wensen en opvattingen van vrouwen en fysiologisch verloop," weten we al sinds Kloosterman. [21]

Daarom is het noodzakelijk een onafhankelijke landelijke rechtspersoon op te richten voor caseloadverloskunde-contracten en anderhalvelijnszorg, die gerund wordt door vrouwen en verloskundigen. Door vrouwen via een landelijke organisatie zorgcontracten te bieden, waarmee zijzelf de geprefereerde verloskundige of arts contracteren [22] behartigen ze zelf hun belangen en wordt de professie van de vrijgevestigde verloskundigen veiliggesteld.

Het contract bevat specifieke condities, managementsupport en garandeert persoonlijke continuïteit van zorg van de gecontracteerde professional. Bij eventuele verwijzing of overdracht migreert de professional mee door de zorgketen. Eén Fte caseloadverloskundige betekent maximaal 40 volledige begeleidingen per jaar met drie maanden vrije tijd. [19, 22-24]

Het zelf contracteren van geboortezorg (caseloadverloskunde en anderhalvelijnszorg) geeft vrouwen controle en autonomie en stelt ze écht centraal.

Tine Oudshoorn is verloskundige, n.p., PGDip ED; Gré Keijzer – Landkroon is verloskundige, n.p.