Tien jaar doula's: Samen fysiologie bewaken en bevorderen

Auteur
Suze Jans
Editie
2018; 04
Categorie
Onderwijs
Download pdf
Print artikel
De marges van de fysiologie waarbinnen barende vrouwen zich volgens de huidige richtlijnen en protocollen kunnen bewegen, lijken nauwer geworden. Wat kunnen zorgverleners doen om het fysiologische proces te bewaken én te bevorderen? Met die vraag vierde de Nederlandse beroepsvereniging voor doula's (NBvD) eind mei haar tienjarig jubileum met een congres in Amsterdam.

Diegene onder u die regelmatig een krukbevalling begeleidt herkent het vast wel: de vrouw is aan het persen en zet instinctief haar knieën tegen elkaar. De meeste onder ons zullen de vrouw vragen haar benen te openen zodat ze ruimte geeft aan haar kind. De workshop 'push baby push' tijdens het congres liet het tegenovergestelde zien. Gaat u maar eens met uw handen onder uw billen zitten, handpalmen naar boven en uw vingers op uw os ischii, de zitbeenderen. Beweeg nu uw knieën naar binnen en weer naar buiten: voelt u het verschil in ruimte?

Dit was een van de do's and don'ts van workshopsbegeleiders Jennifer Walker, doula en tevens initiatiefneemster van het congres en Claudia van Dijk, verloskundige.

Geboortecoach

Het bevorderen van de fysiologie tijdens de baring zien doula's als een belangrijke onderdeel van hun taak. Hun corebusiness is het ondersteunen van de vrouw tijdens de bevalling. Tenminste, zo laat het filmpje op de website van de jarige vereniging zien. Een doula dient de vrouw. Eigenlijk is een doula een geboortecoach, iemand die een bijdrage levert aan het optimale verloop van de baring.

Jennifer Walker is een geboortecoach en behoort tot de pioniers onder de doula's in Nederland. "Voordat we een beroepsvereniging hadden, was het polderen", vertelt ze. "We moesten zoeken naar onze plek, maar inmiddels zijn we onderdeel van de geboortezorg in Nederland. Zo doen doula's mee aan projecten waarbij we samenwerken om echt kwetsbare vrouwen zoals asielzoekers en vrouwen die slachtoffer zijn van mensenhandel, te ondersteunen. En in het project in het Amsterdam Universitair Medisch Centrum (UMC) maken doula's deel uit van de afdeling (zie ook artikel elders in dit tijdschrift). Met onze aanwezigheid hopen we op de drukke afdeling van het Amsterdam UMC de fysiologie óók tijdens de gecompliceerde baringen te kunnen bevorderen. Soms zijn verloskundigen niet blij met ons omdat we het beste deel van hun vak, het relationele deel, het naast de barende vrouw staan, lijken over te nemen. Maar niets is minder waar. We versterken elkaar juist. We gaan de competitie niet aan met de verloskundige. We voegen toe en we nemen niet weg."

Ze ziet zichzelf niet als een pleitbezorger van de barende vrouw. "Dat stopt de oxytocinetoevoer." Maar meer als een 'facilitator', een bemiddelaar of de versterker van de stem van de vrouw. Ze hoopt dat het volgende jubileumcongres kan plaatsvinden in samenwerking met verloskundigen en gynaecologen.

Angst

Volgens socioloog en hoogleraar Raymond de Vries wordt het tijd dat we het begrip 'normaal' van de fysiologische bevalling oprekken. "Van het typische Nederlandse poldermodel, ondersteund door verzekeraars, de VIL, gynaecologen die verloskundigen vertrouwden en verloskundigen die de baring vertrouwden en dat alles gesitueerd in een fysiologie ondersteunende cultuur waar gewoon al gek genoeg was, zijn we nu beland in een systeem en in een cultuur die de fysiologie niet langer ondersteunen. "

"De VIL werd de ZIG, en tegenwoordig polariseren we in plaats van polderen. De Nederlandse cultuur is veranderd. Met 13% thuisbevallingen en het verlies van de normale fysiologische baring als resultaat. Doula's, verloskundigen en gynaecologen willen allemaal de zwangere vrouw centraal zetten. Maar wat betekent dat nu werkelijk? De zwangere heeft een vrije keus. Maar tegelijkertijd ligt daar ook het probleem", aldus de Vries.

"Deze redenering is namelijk naïef en gaat voorbij aan alle invloeden waarmee vrouwen te maken hebben. Bovendien zijn we bang. Het gaat voorbij aan de strijd om de cliënt. Beiden staan in de weg van de fysiologie en dat is toch wat de meeste vrouwen willen: een normale baring waarop ze goed kunnen terugkijken. Hoe gaan we om met de invloeden die de keuzes van zwangeren beïnvloedt? Het gaat om ondersteuning van vrouwen, het creëren van krachtige verloskundigen. Ten eerste worden de meeste baringen in het ziekenhuis door klinisch verloskundigen begeleid: zij hebben de mogelijkheid om fysiologie te bevorderen. Vervolgens: waarom hebben we geen gezamenlijk hoogleraarschap: een verloskundige samen met een gynaecoloog? Een gezamenlijke leerstoel fysiologie die de vraag beantwoordt hoe we dit het beste kunnen bevorderen, zou prachtig zijn. En tot slot: de angst, wat doen we daar mee? Neem nu het 'geboorteplan', een instrument van angst. De zwangere heeft een plan nodig om de controle over haar baring te behouden en de zorgverlener verwerpt dat plan om dezelfde reden: de angst om de controle over de baring te verliezen. Luister naar het advies van Eberhard van der Laan, voormalig burgemeester van Amsterdam: de angst omarmen we, die erkennen we, zowel bij ons zelf als bij de ander. Want het is niet erg om bang te zijn zolang je je maar bewust bent dat je daar mee aan de slag moet."


Nuttig alternatief

"Wat betreft de samenwerking met de verloskundige is het belangrijk dat we ieder in zijn waarde laten en respect hebben voor elkaar. Doula's kunnen soms nuttige alternatieven aandragen. Laten we nooit vergeten dat we allemaal het beste voor hebben met de barende vrouw. Wanneer dat ons uitgangspunt is, dan is de samenwerking optimaal en komt dit de barende ten goede."

Willeke Klerks, doula in Haarlem

Suze Jans is redacteur TvV

Vriend of vijand

Volgens Anna Maria Rosetti is de baring meer dan alleen het feit dat A tevoorschijn komt uit B. Rosetti is verloskundige en als nieuwe directeur van Scuola Elementale di Arte Ostetrica in Florence de opvolger van de bekende Italiaanse verloskundige Verena Schmid. Ze is gespecialiseerd in de klinische en praktische implicaties van de psycho-neuro-endocrino-immununologie, dat de wisselwerking onderzoekt tussen psyche, zenuwstelsel, hormoonstelsel en immuunsysteem.

"Iedere zorgverlener wordt door de hersens van de barende vrouw op drie manieren geëvalueerd," zo hield Rosetti het publiek een spiegel voor. Hersens hebben invloed op de hormoonproductie, die zoals u weet op zijn beurt invloed op de baring heeft. De oxytocineproductie reageert op vrienden, het vluchthormoon adrenaline (en cortisol) reageert op vijanden en de derde, dopamine, heeft tijd nodig om een beslissing te maken of het zal reageren.

Bent u als zorgverlener een vriend of een vijand? Hoe reageren de hormonen op u? Het effect van oxytocine is u hopelijk bekend.

Het begint steeds meer tot ons door te dringen dat de invloed van stress en de bijbehorende hormonen niet goed zijn voor moeder en kind, stelt Rosetti. "Hoe kan een kind nu goed groeien als zijn moeder op de vlucht is voor een tijger? Dopamine, het hormoon waarmee je je on-top-of-the-world voelt, het gelukshormoon, is belangrijk op de lange termijn. Dopamine beïnvloedt de cognitieve functies en heeft zo bijvoorbeeld invloed op de bonding tussen moeder en kind. Het hormoon wordt niet voortdurend afgegeven, maar wel als de hersenen vinden dat we een beloning hebben verdiend, zoals na een bevalling."

"Daarom is het belangrijk dat vrouwen zich tevreden voelen en dat zij positief terugkijken op hun bevalling. Zijn we ons voldoende bewust van het belang van de hormoonproductie en doen we genoeg om de productie van oxytocine bij de barende te stimuleren en de productie van adrenaline zo laag mogelijk te houden?"

Het belang van goede dopamineproductie is volgens Rosetti de belangrijkste reden dat niet alleen de bevallingsuitkomst goed moet zijn maar ook de bevallingservaring. Daarom is de zorg voor barende vrouwen zo belangrijk. "Bij elke baring, hoe gecompliceerd ook, is er altijd residual physiology aanwezig. Het is aan ons als zorgverleners om die 'rest-fysiologie' zoveel mogelijk te ondersteunen."

Dus ja zeker, een doula: voor de broodnodige ondersteuning van barende vrouwen en het met elkaar, verloskundigen, gynaecologen én doula's, behouden van de normale baring en het bevorderen van de fysiologie ter bevordering van een goede bevalervaring voor vrouwen. Dus bij de volgende krukbevalling vindt u het hopelijk heel normaal wanneer de barende vrouw haar knieën bij elkaar brengt!

Nederlandse Beroepsvereniging voor Doula’s

De NBvD wil de professionaliteit van doula's in Nederland waarborgen. De vereniging brengt doula's samen en werkt aan een stevige positie van de professionele doula in Nederland. Een doula die bij de NBvD is aangesloten, heeft de gedragscode van de NBvD erkend. Dit betekent dat zij -met respect voor ieders beroepsgrenzen- zo goed mogelijk zal samenwerken met andere beroepsgroepen. Een doula is (doorgaans) niet medisch geschoold en erkent de deskundigheid van verloskundigen, gynaecologen alsmede kraamverzorgenden op hun specifieke terrein. Zij zal wel -indien nodig en indien zo afgesproken met de moeder- de wensen van de moeder verwoorden zoals beschreven in het geboorteplan, als deze daartoe zelf niet meer in staat blijkt.

Meer informatie zie: www.nbvd.nl

Van doen naar zijn

"Hoezo een doula? dacht ik de eerste keer toen ik er een tegen kwam. Het voelde als een terechtwijzing, alsof ik als verloskundige iets niet goed deed. Inmiddels zie ik de meerwaarde van de doula. Met elkaar bewaren we de rust tijdens de bevalling. Een bevalling is meer dan alleen procesbewaking. Dat merk je vooral bij doula's. Als je meer de diepte van je vak in wilt, dan zou je eigenlijk een stuk van de doula-training moeten volgen. Door de samenwerking met een doula werd ik als verloskundige mij weer heel bewust hoe je de aanmaak van oxytocine kunt stimuleren. We weten het wel, maar we zijn het vergeten. Verloskundigen zitten te vaak in de doe-modus, terwijl we in de zijn-modus moeten komen."

Laura van de Beek, verloskundige in Broek op Langendijk

Milli Hill: Ondersteunen in keuzes

Feminisme en persoonlijke ervaring brachten haar er toe om de Positive Birth Movement (PBM) op te zetten. "Traumatisch", zo beschrijft ze haar eerste bevalervaring. Toen ze hier met andere vrouwen over sprak, bleek ze niet de enige te zijn. "It pissed me off", zegt Milli Hill, die naast oprichter van de PBM schrijfster, publicist en dramatherapeut is.

De Britse Hill is een van de sprekers op de Douladag, maar ze is ook in Amsterdam vanwege haar boek 'Positief bevallen' dat net in de Nederlandse vertaling is verschenen. In het TvV van juni 2018, staat een recensie van haar boek. "Vrouwen doen er toe, hun bevalervaring is belangrijk. Ik wil de negativiteit doorbreken. De angst die er heerst lijkt soms epidemische vormen aan te nemen. Ik hoor zo vaak 'dat lieten ze me niet doen' of 'het mocht niet van de verloskundige of de gynaecoloog'. Op de verloskamers heerst een gebrek aan people power en een gebrek aan women's power. Door mijn therapeutische achtergrond ben ik me bewust van de kracht van patiëntengroepen. Ik weet wat ik moet doen om iets te veranderen aan de dynamiek van macht op de verloskamers."

De PBM is een internationaal netwerk van zwangerschapsgroepen dat via de sociale media met elkaar in verbinding staat. Door samenkomst, het delen van verhalen en ervaringen wil de PBM de beval-ervaringen van vrouwen op een positieve manier te veranderen: "We meet up, link up and shake up birth", zegt ze vastberaden.

Wat begon achter haar laptop aan de keukentafel is uitgegroeid tot een beweging van meer dan 250 groepen in Groot-Brittannië en 200 groepen wereldwijd, waarvan vier in Nederland. "Verhalen hoeven niet alleen maar geweldige verhalen te zijn, maar moeten wel verhalen zijn waaruit vrouwen kracht putten."

Haar mailbox zit iedere dag vol met ervaringen van vrouwen over de hele wereld. "Waarom ben ik hier ooit aan begonnen, vraag ik me wel eens af? Maar ik ben ervan overtuigd dat als de houding van vrouwen en hun partners verandert, zorgverleners alleen maar kunnen volgen. Overal staan vrouwen op voor hun autonomie, ze pikken seksuele intimidatie niet langer. De Birth Rights-beweging, de #metoo-campagne, het gaat allemaal over hetzelfde."

Ze maakt zich druk over zorgverleners die de draak steken met het geboorteplan. "Een geboorteplan zegt 'ik ben geïnformeerd, ik heb hier over nagedacht'. Ben jij een zorgverlener die het lastig vindt om zeggenschap en je status van alwetende op te geven, dan vind je geboorteplannen niet leuk. Vrouwen wordt verteld dat het geboorteproces onvoorspelbaar is, maar dat betekent niet dat je geen controle hebt over je keuzes en dat je je niet mag voorbereiden. Vrouwen hoeven zich hiervoor niet te verontschuldigen. In mijn boek zeg ik tegen de lezer: gedraag je niet als een struisvogel."

"Doula's en verloskundigen zijn er om de vrouw in haar keuzes te ondersteunen. Een geïnformeerde keuze maken is lastig voor vrouwen, ze hebben evenwichtige informatie nodig over de thuisbevalling, maar ook over de risico's van een keizersnede. Vrouwen zijn individuen. There is no one-size-fits-all. We hebben meer een-op-een zorg nodig, we need midwife-led-continuity-of-care.'' Ze zucht. "Ik heb ook niet alle antwoorden. En ik wil helemaal niet polariseren. Mijn droom is een holistisch systeem zonder machtsverhoudingen, zonder dat we moeten discussiëren over power to the people omdat de macht over de geboortezorg ligt waar die hoort: namelijk bij vrouwen."