Ken u zelf, zie de ander

Auteur
Jitske Wildschut
Editie
2019; 01
Categorie
Overig
Download pdf
Print artikel
“Ik wil gezien worden, maar ook geholpen worden mijzelf te zien.” Dit is de wens van de zwangere Jitske Wildschut, die zij uitsprak op het KNOV Geboortecongres afgelopen november. Het betekent dat ook de verloskundige op haar eigen overtuigingen en gedrag reflecteert. Best een grote vraag aan zorgverleners, beseft ze. Maar wel van groot belang om zich veilig en in balans te voelen tijdens haar zwangerschap.

“Het begon allemaal met mijn vader. Hij is gynaecoloog. Hij is wetenschapper. Hij is opa. Hij was een tijd mijn geldschieter. Lang lukte het ons goed al deze rollen in onze communicatie te scheiden. We hanteerden verschillende ‘subject headings’ in onze mailtjes en berichten aan elkaar: ‘financieel’, ‘iets medisch’, ‘jouw feedback’, ‘pake’.

Dit werkte goed voor hem totdat ik hem meevroeg naar een echo. Dat wilde hij niet. Aanwezigheid zou aanspraak maken op te veel verschillende rollen tegelijkertijd. Die activiteit had geen duidelijke subject heading.

De subject headings werkte goed voor mij, totdat hij mij als doelgroep benaderde. Hij wilde dat ik zou spreken tijdens de presentatie van zijn boek over integrale geboortezorg. Ik ben nu zwanger. Mij op het podium tijdens zijn boeklancering benadrukte het belang van de zwangere centraal. Klinkt logisch, maar voor mij als dochter was dit juist weer een iets te nauwe subject heading.

Wat volgde was een ontwikkelproces voor ons beiden. De nog steeds puberale dochter in mij besloot uiteindelijk: als je de doelgroep wilt, dan kun je die krijgen ook!

Ervaringen

Het werd een zoektocht naar hoe ik als zwangere de zorg ervaar. Deze zoektocht deelde ik ook op het podium met jullie verloskundigen bij de viering van het 120-jarige KNOV-jubileum.

Puur als doelgroep spreken bleek makkelijker gezegd dan gedaan. Om te beginnen omdat ik natuurlijk nooit alleen maar zwanger ben. Ik ben ook coach, politicoloog, maatschappelijk geëngageerde wereldburger, dochter van mijn vader. Al die verschillende rollen zijn in de praktijk lastig te scheiden. Daar kwam bij dat mijn vader ook wilde dan ik iets zei over allerlei zorggerelateerde termen. Integrale geboortezorg in de toekomst, vrouwgerichte zorg, informed consent en gezamenlijke besluitvorming en als ik toch bezig was misschien ook iets over de rechten van de vrouw. Pfff dat is nogal wat.

Als gemiddelde zwangere zeggen al die termen mij weinig, dus doe ik het met wat ik weet. Met wat ik vaak juist ervaar als ik weer buiten sta. Met wat ik deel met de zwangere vrouwen om mij heen en wat ik niet of nog te weinig met jullie deel in de praktijk.

Verward

Ik voel me eigenlijk vooral verward. Dit komt door drie tegenstellingen die ik tegenkom: Het wonder tegenover het alledaagse, het kritische individu tegenover het makke lammetje en de natuur tegenover het medische.

De verwarring over hoe zoiets wonderlijks al eeuwenlang over landsgrenzen heen dagelijks opnieuw ervaren wordt. In de praktijk schommel ik tussen ‘Alles gaat prima! Die tien minuten consult heb ik niet eens nodig!’ en ‘Zie mij! Ik doe dit! Mijn lijf en mensje klein en ik samen. Jubel met mij mee zodat ik me echt verbonden voel met jou!’

Of wat denk je van het makke lammetje, diep weggestopt in mij, dat net iets te vaak om de hoek komt kijken? Ik ben opgeleid tot kritisch denker. Mijn omgeving heeft mij altijd aangemoedigd en ruimte gegeven om me te uiten. Ik ben er trots op dat ik daar bekend om sta en toch… De expert zal het wel weten. In de praktijk leidt dit voor mij tot veel ja-knikken, vragen inslikken, denken ‘ik zoek dat later wel op’. Dan sta ik weer buiten in totale verwarring over de kleine, onzekere, makke versie van mezelf die net volledig het stuur in handen had.

En dan is er nog het feit dat iets wat van nature zo oer is, in een handomdraai zo medisch kan worden. Zo was ik ooit serieus gecharmeerd van de groep vrouwen die hardcore in bossen bevalt. Tegelijkertijd hoorde ik een van mijn beste vriendinnen iemand adviseren over de ruggenprik; ‘this is no time to be a hero’. In de praktijk herhaal ik steeds weer dat ik zo natuurlijk mogelijk wil bevallen, maar dan voel ik die wens toch wankelen als er wordt gereageerd met ‘Ja, tuurlijk, behalve als het te lang duurt, of het kind veel te groot wordt’.

Complex web

Vanuit verschillende rollen heb ik geleerd, dat het bij het overbruggen van tegenstellingen belangrijk is om alles nauwkeurig in kaart te brengen. Dat het dan niet alleen gaat over een opsomming of inventarisatie, maar om een nieuwsgierig verkennen. Kunnen putten uit hoofd én hart en niet bang zijn om stelling te nemen. En dat dit alles naast elkaar mag en kan bestaan.

Die insteek wens ik als zwangere van betrokken zorgprofessionals. Want zo voel ik me gezien. Ik wil gezien worden om de verwarring die ik ervaar beter te kunnen ankeren.

Ik wil gezien worden, maar ook geholpen worden mijzelf te zien. Ook voorbij de protocollen en routine van alle dag. Want ik zit in een complex web van verwachtingen van anderen (‘ze denken natuurlijk dit is haar vierde, die zit nergens meer mee’), van angst (‘bij die vriendin ging het toch bij de derde bij 20 weken mis’), van de omgeving (mijn moeder die als een soepele yoga-oefening vier kinderen thuis baarde) en het beeld dat ik naar buiten uitstraal (‘kijk mij eens alle ballen in de lucht houden’).

Dat is best een grote vraag van mij aan jullie. Toch wens ik het. Zonder echt goed te begrijpen hoe belangrijk het is voor mijn gezondheid en die van mijn kind dat ik mij veilig en in balans voel.

Ruimte voor groei

Naar mijn idee is er op dit gebied ruimte voor groei. Bij jullie als zorgprofessionals en bij mij als vrouw. Om te beginnen met hand in eigen boezem. Voor mij als vrouw zou gestructureerde zelfreflectie net zo logisch moeten zijn als zwangerschapsyoga of een pufcursus. Zodat ik mij bewust ben van wat mijn behoeftes zijn, hoe ik daar naar mezelf toe eerlijk over kan zijn en hier naar buiten toe echt voor gaan staan.

Je kunt mij daarbij helpen door de mogelijkheid van een coach te noemen, door als onderdeel van centrering pregnancy een paar zelfreflectiebijeenkomsten aan te bieden, of door te verwijzen naar het gratis e-healthprogramma van Zelfbewust Zwanger. Dit gaat mij in de zwangerschap helpen, maar ook ver daarbuiten. In de relatie met mijn partner, bij de opvoeding van mijn kinderen, in hoe ik mij verhoud tot de wereld.

Hoe zouden jullie mij nog beter kunnen zien? Zie mij door de ogen van mijn partner. Wat voor veranderingen merkt hij op, of hoe ervaart hij de invloed van iets dat mij vroeger is overkomen op ons zwanger zijn nu? Vraag naar wat er niet is of niet lijkt te zijn. Zo is mijn partner tot nu toe bij geen enkele controle geweest. Hoe zit dat eigenlijk?

Verder wil ik zeggen: Ken je eigen heilige huisjes, waarden, oordelen en stereotypes, zodat je ze kan herkennen als van jezelf. En wees echt nieuwsgierig naar hoe de ander de dingen ervaart. Wat zijn je eigen ervaringen en overtuigingen en hoe neem je die mee in je omgang met de zwangere? Wissel uit en leer van collega’s en van de zwangere. Durf te staan voor wat je weet en durf kwetsbaar te zijn voor wat niet.

Mijn stem

Doordat mijn vader mij aansprak als doelgroep vond ik mijn stem. Mijn vader zag mij op het podium staan en was van alles tegelijkertijd: de trotse vader, de betrokken zorgprofessional, de wetenschapper. Het vooruitzicht van misschien toch mee naar de echo was opeens een stuk minder confronterend.”

Jitske Wildschut is coach