Trauma en autonomie. Oorzaken en oplossingen zorgvragen buiten richtlijnen

Auteur
Martine Hollander
Editie
2019; 02
Categorie
Wetenschap
Download pdf
Print artikel
Gebrek aan vertrouwen, angst voor onnodige interventies en verlies van autonomie. Dat zijn de belangrijkste redenen voor zorgvragen buiten de richtlijnen. Volgens Martine Hollander moet de organisatie van de verloskundige zorg in Nederland veranderen. Verloskundigen moeten daarbij een grotere rol pakken als case manager.

Waarom dit onderzoek?

Er lijkt een toename te zijn van verloskundige zorgvragen buiten de richtlijnen. Veel zorgverleners worstelen hiermee. Vaak krijgt een vrouw te horen dat ze met haar zorgvraag niet welkom is in het ziekenhuis of bij de eerstelijns verloskundige. Deze vrouwen hebben dan alleen nog de optie om unassisted, dat wil zeggen zonder verloskundige zorgverlener, te bevallen. Of met een zogenaamde ‘holistische’ verloskundige, die vaak van ver moet komen. Dit levert hogere risico’s op dan wat de vrouw oorspronkelijk wenste. Vanuit het veld is er behoefte aan handvatten hoe hiermee beter om te gaan.
We hebben dit onderwerp vanuit alle hoeken bekeken: kwalitatief onderzoek om de motivaties van deze vrouwen, hun partners en de holistische verloskundigen in kaart te brengen. Een ethische en juridische scoping review. Een inventarisatie van meningen en ervaringen van verloskundige zorgverleners in Nederland. Onderzoek naar de oorzaken en risicofactoren voor het trauma dat vaak ten grondslag ligt aan deze verzoeken. En een rapportage van de wensen die we tegen zijn gekomen gedurende drie jaar ‘poli op maat’ in Nijmegen.

Wat zijn de belangrijkste resultaten?

Vrouwen die kiezen voor zorg buiten de richtlijn doen dit meestal omdat ze door een
eerdere traumatische ervaring het vertrouwen in de zorg en zorgverleners
verloren zijn. Ze zijn bang voor onnodige interventies en verlies van
autonomie. Vaak wegen ze kansen en risico’s anders dan de meeste zorgverleners.

Vrouwen wijten hun traumatische bevallingservaring het meest aan onvoldoende
steun en communicatie van hun zorgverleners en aan het verlies van controle. Vrouwen
wiens vertrouwen geschaad is door een traumatische ervaring doen zelf veel
onderzoek naar kansen en risico’s voor de volgende bevalling. Het hieruit
volgende bevalplan levert vaak conflict op in de spreekkamer, waarbij beide
kanten zich inflexibel kunnen opstellen. Dit leidt er vervolgens toe dat
vrouwen het ziekenhuis niet meer als veilige optie beschouwen en thuis blijven.
Partners van vrouwen met zorgvragen buiten de richtlijnen krijgen de meeste
informatie van de vrouw zelf. Deze partners zijn overtuigde pleitbezorgers van
het bevalplan van de vrouw.
Holistische verloskundigen zijn vaak het laatste vangnet als een zwangere vrouw
er met de eigen zorgverlener niet uitgekomen is. Zij hebben een zeer zwaar
beroep vanwege continue beschikbaarheid en een vaak moeizame werkrelatie met
andere zorgverleners. Het verloop in deze groep is groot.
Een systematische multidisciplinaire aanpak zoals bij een poli op maat kan
zorgverleners helpen bij het bereiken van consensus over second best zorg en
voorkomt negatieve keuzes.

Wat zijn de discussiepunten?

Om tegemoet te komen aan de behoefte van zwangere vrouwen aan continuïteit, tijd, flexibiliteit en zorg op maat, zal er een verandering moeten komen in de organisatie van de verloskundige zorg in Nederland. Als aan deze vragen voldaan kan worden, neemt de kans op traumatische bevallingservaringen af en zullen vrouwen het vertrouwen in hun zorgverleners behouden. Dit zal op termijn leiden tot minder zorgvragen buiten de richtlijnen. De uitdaging zal liggen in het vormgeven van deze zorg met de huidige financiering en capaciteit aan verloskundige zorgverleners.
De verhouding tussen zwangere vrouwen en hun zorgverleners is veranderd en dit vergt ook een andere attitude van zorgverleners. Aan de ene kant wordt van hen verlangd dat ze zorg verlenen volgens de richtlijnen, op straffe van (tucht-)klachten en andere maatregelen, anderzijds worden zij gevraagd om hun cliënt centraal te stellen. En bewegen we van aanbodgestuurde zorg naar vraaggestuurde zorg, met alle kwaliteitsindicatoren van dien. Deze herschikking van verhoudingen en prioriteiten zal een uitdaging zijn voor de komende jaren.

Wat is de relevantie voor verloskundigen?

Verloskundigen zijn bij uitstek de belangenbehartiger van de wensen en noden van de zwangere vrouw. Zij zullen een grotere rol moeten pakken als case manager, om de continuïteit vorm te geven.
Op dit moment komt het nog (te) vaak voor dat vrouwen die zich in het ziekenhuis niet gehoord voelen, zich wenden tot hun (reguliere of holistisch werkende) verloskundige. De verloskundige krijgt vervolgens de verantwoordelijkheid voor een baring die ze wellicht helemaal niet wil, omdat het ziekenhuis de deur dicht doet. Er ligt een grote taak voor de VSV’s om dit onderwerp op de agenda te zetten en sluitende afspraken hierover te maken. Hierbij moet iedereen zijn verantwoordelijkheid nemen, zodat niemand noodgedwongen zorg moet verlenen omdat een ander geen verantwoordelijkheid wenst. Dit betekent dus ook dat het invliegen van een holistische verloskundige van elders eigenlijk niet meer aan de orde zou moeten zijn.

Wat is de toekomst van je onderwerp?

Het zou interessant zijn om te onderzoeken of vrouwen met een traumatische bevallingservaring daadwerkelijk vaker kiezen voor zorg buiten de richtlijnen. Ook is het nog onbekend om hoeveel vrouwen het hier gaat. Een duidelijke afbakening van wat wel en wat niet tegen medisch advies is, zou hierbij behulpzaam zijn.
Verder onderzoek naar de impact op de zorgverlener van het begeleiden van een baring buiten de richtlijnen is nodig, om betere ondersteuning te geven, ook als het achteraf niet goed is gegaan.
Als laatste is verder onderzoek nodig naar de vormgeving van een nieuw (integraal?) verloskundige systeem, waarbij mijns inziens de nadruk zou moeten liggen op continuïteit van zorgverlener.

Het proefschrift & de Promotie

Opleiding

Studie Geneeskunde, Vrije Universiteit, Amsterdam

Opleiding Verloskunde, Kweekschool voor Vroedvrouwen, Amsterdam

Specialisatie verloskunde/gynaecologie, Universiteit van Antwerpen

Fellowship perinatologie, Isala Klinieken Zwolle


Titel proefschrift

Birthing outside the system: trauma and autonomy in maternity care


Promotoren

Frank Vandenbussche (Radboudumc) en Joris van der Post (Amsterdam UMC lokatie AMC)


Co-promotoren

Jeroen van Dillen (Radboudumc) en Esteriek de Miranda (Amsterdam UMC lokatie AMC)


Promotiedatum
19 maart 2019


Universiteit en afdeling

Radboud Universiteit Nijmegen, afdeling verloskunde


Motivatie

Persoonlijke interesse in het onderwerp en de oprechte overtuiging dat we het beter kunnen aanpakken dan we nu doen.


Na de promotie

Ik blijf perinatoloog in Nijmegen.


Het proefschrift van Martine Hollander is te downloaden via: https://books.ipskampprinting.nl/thesis/528107-hollander/