Als de angst te groot is

Auteur
Annemiek Verbeek
Editie
2019; 03
Categorie
Overig
Download pdf
Print artikel
Als de angst te groot is
Met een knoop in je maag terugdenken aan je bevalling, bang zijn voor een nieuwe zwangerschap, niet kunnen genieten van je baby. Een gespecialiseerde eerstelijns praktijk in Enschede biedt perspectief aan zwangeren en moeders met angst- of traumaklachten.

Regelmatig dacht eerstelijns verloskundige Carlijn Nijland (26) bij een cliënte uit haar verloskundigenpraktijk: die heeft extra steun nodig om met haar angstklachten om te gaan. Carlijn: “Zwangeren die nachtmerries krijgen over hun eerste bevalling. Die extreem angstig zijn voor het ziekenhuis, of niet opnieuw zwanger durven te worden. Natuurlijk neem je daar extra de tijd voor. Maar deze vrouwen hebben meer nodig dan mijn luisterend oor, ze hebben behoefte aan een zorgverlener die hen echt kan helpen die klachten aan te pakken.”

Tot april van dit jaar kwamen deze vrouwen via een verwijzing van de huisarts bij een psycholoog terecht. Een psycholoog die meestal geen gerichte kennis had over de problematiek van deze doelgroep.

Een gemis, vond Carlijn. Tegenwoordig kan ze meer bieden voor deze vrouwen. Bij praktijk Novem, die zij oprichtte met GZ-psychologen Lieke Bessems (31) en Sabine Aalderink (37), kunnen vrouwen terecht voor gespecialiseerde psychologische behandeling voor trauma- en angstklachten rondom zwangerschap, bevalling en kraamtijd.

Ze vullen daarmee een gat, zegt Carlijn. “Vlak na de opening werden we al gebeld door een vrouw die door de huisarts onze kant op was gestuurd. De wachtlijsten bij de ‘gewone’ GGZ-instellingen zijn vaak lang, bovendien voelen lang niet alle vrouwen zich om hun gemak om daar aan te kloppen. Dat heeft ook te maken met het taboe rondom psychische klachten bij zwangerschap of bevalling. Deze vrouwen vinden hun eigen problemen vaak niet erg genoeg, voelen zich een aansteller en denken dat een behandelaar dat ook vindt. Ze hebben immers een gezond kind, dus waar gaat het over? Soms horen ze dat commentaar ook in hun omgeving, maar vaker is dat nare stemmetje in henzelf. Toch zijn hun klachten, hun angsten, net zo echt als die van anderen. Een blozende baby in je armen doet daar niks aan af. Sterker nog, het kan het gevoel van schuld en schaamte zelfs vergroten als je zelf vindt dat je geen ‘recht’ hebt om verdrietig of angstig te zijn. Ze voelen zich in de steek gelaten door hun lichaam, zijn teleurgesteld.”

Geen roze wolk

De interesse voor de psychische kant van zwangerschap en bevalling ontstond bij Carlijn al in de opleiding, die ze drie jaar terug afrondde. “Een kind krijgen is voor lang niet alle vrouwen een rozewolkgebeuren. Het blijft bijzonder dat twee vrouwen, die op papier eenzelfde bevalling hebben, een zeer verschillende ervaring kunnen hebben. Het is een grote meerwaarde als je als zorgverlener zicht hebt op de factoren die daar invloed op hebben en hoe je daar op in kunt spelen.”

Carlijn kent Lieke al een aantal jaar privé. Lieke werkt in de jeugd-GGZ en ook haar was het opgevallen hoe weinig hulp voor deze doelgroep beschikbaar was. Lieke kent Sabine weer vanuit haar vakgebied. Ze besloten eens te praten over wat er gezamenlijk mogelijk was. Een jaar van bijna wekelijkse vergaderingen later opende praktijk Novem de deuren.

Samenwerking

De samenwerking met andere eerste- en tweedelijns zorgverleners voorloopt vooralsnog voorspoedig, vertelt Carlijn. “Het werkt goed dat ik als verloskundige al korte lijntjes had met partners in de keten, daardoor zijn we in korte tijd bekend bij veel zorgverleners en kunnen zij naar ons doorverwijzen. Van collega’s bij de POP-poli Twente hoor ik al dat ze het fijn vinden dat er nu ook na de zwangerschap hulp beschikbaar is voor deze doelgroep.”

Op dit moment is er nog geen contract met de zorgverzekeraar. Afhankelijk van de verzekering van de cliënt wordt nu 70-100 procent van de zorg vergoed. De verwachting is dat er volgend jaar wel een contract is, zodat alle zorg vergoed wordt. Carlijn: “Nu haakt toch een deel af vanwege de kosten, dat is zonde.”

Neutraal terrein

De populatie van Novem is homogener dan die in de verloskundigenpraktijk. “Hoogopgeleide vrouwen weten hun weg in zorgland vaak beter zelfstandig te vinden, ze gaan zelf op zoek en nemen makkelijker zelf het initiatief. We richten ons uiteraard op vrouwen uit alle lagen van de samenleving, dat wij praktijk houden in een gezondheidscentrum, gaat er zeker bij helpen om ook hen te bereiken”, vertelt Carlijn. “We hebben er wel aan gedacht om spreekuur te houden in een verloskundigenpraktijk, maar het is denk ik goed dat we ons op ‘neutraal’ terrein bevinden. We hebben ook geen spreekuur in het ziekenhuis. Vrouwen hoeven dan niet voor hulp naar een plek waar ze hun nare ervaring misschien hebben opgedaan. Als er een cliënt van mijzelf aanklopt gaan we met haar in overleg of ze het prettig vindt of ik betrokken ben. En zo niet, dan zoeken we een andere verloskundige die eventuele vragen kan beantwoorden.”

In de toekomst hopen ze te groeien, maar hoe dat er praktisch uit gaat zien, daar hebben ze nog geen concreet beeld bij. Carlijn: “Dat gaan we bekijken als het zover is. Misschien komt er een derde psycholoog bij of wil een van de huidige GZ-psychologen haar uren in de praktijk wel uitbreiden. Laagdrempelig zijn en de behandeling vlot starten, dat blijft ons uitgangspunt.”

De rotste dag

De behandelingen in de praktijk worden door de GZ-psychologen gegeven. Het gaat om ‘milde’ klachten die in redelijk kort traject te behandelen zijn. Vrouwen die een intensiever traject nodig hebben verwijzen zij naar de gespecialiseerde GGZ. “Een nare bevalervaring blijft niet geïsoleerd tot dat moment”, zegt GZ-psycholoog Lieke Bessems. “Zo’n ervaring werkt door in de kraamperiode en vaak nog lang daarna. Het was echt een groot gemis dat daar geen doelgerichte zorg voor was. Tijdens een zwangerschap heb je maar een paar maanden om de klachten aan te pakken en er zo aan bij te dragen dat een bevalling niet de rotste dag van iemands leven wordt. Een wachtlijst van vier maanden in de reguliere GGZ helpt dan niet.”

Uit onderzoek van onder meer Martine Hollander en Claire Stramrood weten we dat tien tot twintig procent van de vrouwen met negatieve gevoelens terugdenkt aan de geboorte van hun kind. Bij ongeveer één op de tien is dit zo ernstig dat er een posttraumatische stressstoornis gediagnosticeerd wordt.

“Een geboortetrauma verschilt in essentie niet van een trauma na bijvoorbeeld een ongeluk”, zegt Lieke. “Iemand heeft zich bedreigd gevoeld, machteloos, heeft fysieke pijn en angst gehad. Wij behandelen voornamelijk middels een combinatie van EMDR en cognitieve gedragstherapie. Dit zijn de twee therapieën waarvan we weten dat ze heel effectief zijn bij trauma. Deze behandelingen halen een groot deel van de negatieve lading van een herinnering weg, waardoor vrouwen bijvoorbeeld weer meer vertrouwen krijgen in een volgende zwangerschap of bevalling. Het helpt vaak al dat ze hun verhaal kunnen vertellen, soms voor het eerst. Dat ze hun pijn en verdriet leren erkennen en benoemen, in plaats van ervan weg te lopen.”
De verloskundige springt in als er vakinhoudelijke vragen rondom de bevalling zijn, waarvan het antwoord kan bijdragen aan het herstel van de vrouw. Of als er bijvoorbeeld hulp nodig is bij het opstellen van een geboorteplan. De verloskundige kan ook een belangrijke rol spelen bij angstklachten, door behandelingen te combineren met voorlichting én door verschillende disciplines in de keten samen te brengen.