De thuisbevalling. Topproduct in de uitverkoop

Auteur
Lianne Zondag
Editie
2019; 03
Categorie
Opinie
Download pdf
Print artikel
De thuisbevalling. Topproduct in de uitverkoop
Landelijk ligt het aantal thuisbevallingen op een historisch dieptepunt. Risicoperceptie en counseling door verloskundigen spelen hierin een grote rol. Lianne Zondag roept verloskundigen op om er met elkaar voor te zorgen dat de thuisbevalling ook voor de volgende generatie nog een volwaardige optie is. “Het is een goed product”.

Het percentage thuisbevallingen is de laatste twintig jaar sterk gedaald. In 2000 beviel 49% van de vrouwen die bij aanvang van de bevalling onder eerstelijns zorg waren thuis. In 2017 was dit percentage gedaald tot 25%.[3] Het percentage over alle bevallingen was in datzelfde jaar zelfs gedaald tot 12,7%.[3]

Uit onderzoek is bekend dat er veel praktijkvariatie is tussen eerstelijns praktijken. Er zijn verschillende praktijken die van de eerstelijns gestarte bevallingen nog meer dan 60% thuis begeleiden. Maar ongeveer twintig praktijken begeleiden geen thuisbevallingen meer.[1,2] De vraag kan gesteld worden of Nederlandse verloskundige praktijken zonder thuisbevallingen een nieuwe trend gaan worden.

Wetenschappelijk bewijs

Onderzoeken in Nederland en andere landen hebben aangetoond dat een geplande thuisbevalling geen slechtere perinatale uitkomsten geeft dan een geplande poliklinische bevalling.[4,5] In tegendeel, als een vrouw thuis bevalt heeft zij meer kans op een spontane vaginale bevalling, minder kans op een episiotomie of oxytocine in het nageboortetijdperk.[6] Dit geldt zowel voor nulliparae als multiparae. Multiparae worden daarnaast minder vaak bijgestimuleerd (aOR 0.55, 95%CI 0.36-0.82) en hebben vaker een gaaf perineum (aOR 1.65, 95%CI1.34-20.3). Ander onderzoek liet zien dat laagrisico vrouwen met een geplande thuisbevalling minder risico hadden op ernstige maternale morbiditeit, fluxus postpartum >1000ml of een manuele placentaverwijdering dan vrouwen met een geplande ziekenhuisbevalling.[7]

Objectieve counseling

Binnen de geboortezorg wordt er gestreefd naar de beste uitkomsten voor moeder en kind. Beleidskeuzes zouden gemaakt moeten worden via het model van Evidence-Based Medicine (figuur 1). Hierbij is er een evenwicht tussen klinische beoordeling van de zorgverlener, relevant wetenschappelijk onderzoek en de waarden en voorkeuren van de cliënt. Deze verschillende onderdelen komen terug in counseling over bijvoorbeeld de plaats van bevallen. Een keuze wordt beïnvloed door een achtergrond uit een bepaalde religie of cultuur, of iemand een medisch-wetenschappelijke achtergrond heeft en counseling door de zorgverlener.[8] Hierdoor hebben zorgverleners een belangrijke invloed op hun cliënt. Bij de eerder genoemde uitschieters in praktijkvariatie van 0% of meer dan 60% thuisbevallingen kan de vraag gesteld worden of vrouwen daadwerkelijk nog kunnen kiezen voor thuis bevallen.

De rol van de verloskundige

Als verloskundige ervaar ik dagelijks dat ik invloed kan uitoefenen op keuzes die de zwangere en haar partner maken. Objectiviteit en bewust zijn van eigen normen en waarden spelen daarbij een grote rol. Dat is ook de reden dat dit aspect veel aandacht krijgt tijdens de (training voor) prenatale counseling.

Hoe is dat voor andere onderwerpen, zoals de plaats van de bevalling? Beïnvloedt uw risicoperceptie, mogelijk gevormd door bepaalde crisissituaties, de manier waarop u vrouwen counselt over de plaats van bevalling of tijdens overige beleidskeuzes? Mogelijk heeft u weinig thuisbevallingen begeleid of is het alweer een tijd geleden dat u een thuisbevalling begeleidde. Of er is een omslag gekomen in de visie op thuisbevallingen van het samenwerkingsverband, mogelijk door invloed van de media?

Naast de invloed die we hebben op de cliënt, vormen we als opleider van studenten mede onze toekomstige collega’s. Verloskundigen in de praktijk hebben voor studenten een voorbeeldfunctie en kopiëren veel van het gedrag dat ze zien tijdens hun stages.[10] Voor steeds meer studenten wordt het lastig om het minimum van acht thuisbevallingen te halen. Verder komen studenten regelmatig op de opleiding terug met spannende verhalen over de thuisbevalling. Deze verhalen zijn verteld door hun stagebegeleider en gaan vaak over spanning en sensatie in plaats van rust en fysiologie.

Kritische blik

Thuisbevallingen geven een lager risico op interventies met dezelfde neonatale uitkomsten en betere maternale uitkomsten. Met de keuze en mogelijkheid voor een thuisbevalling geven we gehoor aan de internationale oproep voor de-medicalisering.[11,12] De plaats van bevalling zou een goed onderwerp voor intercollegiale toetsing of MIO zijn om kritisch het eigen handelen en de wijze van counselen te evalueren. Elke zwangere en partner heeft immers recht om een keuze te maken, gebaseerd op objectieve informatie.

Er zijn coöperaties en verenigingen die hun Perined-cijfers jaarlijks analyseren en daarbij de thuisbevalling bespreken. Op deze manier heb je zicht op de trend in thuisbevallingen en kan je met elkaar bespreken of verandering wenselijk is. Deze openheid geeft ook mogelijkheden om met regio’s in contact te komen die juist hoger of lager in percentage zitten.

Niet passief toekijken

Internationaal staat Nederland bekend om zijn hoge percentages thuisbevallingen. In sommige regio’s is dit zeker het geval, maar landelijk is het aantal thuisbevallingen op een historisch dieptepunt. Als verloskundigen hebben we hierin een belangrijke rol door objectieve counseling van de cliënt en een kritische blik op onze risicoperceptie.

Kunnen we elkaar als collega’s ondersteunen door samen aanwezig te zijn bij een thuisbevalling? Hoe kunnen we er als beroepsgroep voor zorgen dat de thuisbevalling positiever in het nieuws komt? Laten we ervoor zorgen dat de thuisbevalling ook voor de volgende generatie nog een volwaardige optie is. Het is een goed product.