De promotie: Krachtige verloskundigen, minder sterfte in Zuid-Afrika

Auteur
Margreet Wibbelink
Editie
2019; 03
Categorie
Wetenschap
Download pdf
Print artikel
De promotie: Krachtige verloskundigen, minder sterfte in Zuid-Afrika
Ondanks alle inspanningen is het maternale sterftecijfer in Zuid-Afrika nog steeds te hoog. De Nederlandse Margreet Wibbelink onderzocht waardoor het komt en wat er beter kan.

Waarom dit onderzoek?

In Zuid-Afrika zijn niet alle doelstellingen gehaald van de Millennium Development Goals (MDGs) van de Verenigde Naties. De maternale sterfte vóór 2015 met een kwart verlagen is bijvoorbeeld niet gelukt. Dit ondanks de inzet van specialistische wijkteams, in de kliniek gebaseerde ‘outreach teams’ en richtlijnen om de maternale sterfte te verlagen.

In Zuid-Afrika is de verloskundige onderdeel van de verpleegkundige beroepsgroep. Na hun vierjarige opleiding zijn de studenten zowel verloskundige als verpleegkundige. Tijdens hun opleiding wordt van hen verwacht dat zij vijftien partus hebben begeleid. Zuid-Afrika kent daarnaast een zogenaamde ‘midwife specialist’: verloskundigen die een extra opleiding hebben gevolgd. Zij treden vaak als leider binnen de beroepsgroep op.

Gezonde zwangere vrouwen in Zuid-Afrika ontvangen zorg via de publieke wijkgezondheidscentra waar zij een verpleeg- of verloskundige zien. Bij complicaties worden zwangeren verwezen naar de gynaecoloog in het ziekenhuis. Vrouwen bevallen in het ziekenhuis. Ik heb onderzocht hoe de verloskundige zorg in de publieke sector van Zuid-Afrika kan verbeteren, zodat het maternale sterftecijfer daalt.

Wat zijn de belangrijkste resultaten?

In fase 1 deden elf verloskundigen uit de publieke sector en elf vrouwen die verloskundige zorg ontvingen in de provincie van de Oost-Kaap mee aan semigestructureerde interviews. Hieruit kwamen drie thema’s naar voren. Op de eerste plaats diversiteit aan ervaringen binnen de verloskundigen beroepsgroep. Daarnaast de hoge werkdruk door het tekort aan vaardige verloskundigen. En tot slot problemen op managementniveau.

Fase 2 van het onderzoek was een survey onder 317 verloskundigen uit de publieke sector om de resultaten uit fase 1 te kwantificeren.

Uit de resultaten van beide onderzoeken blijkt dat verloskundigen het belangrijk vinden om goede kwaliteit van zorg te geven, maar dat er structurele veranderingen nodig zijn om de zorg daadwerkelijk te verbeteren. De rol van verloskundigen moet worden versterkt en hun werkomgeving verbeterd om vrouwen beter te kunnen ondersteunen tijdens zwangerschap en bevalling. Daarnaast moet de opleiding van verloskundigen worden aangepast, zodat ook net afgestudeerde verloskundigen zorg van goede kwaliteit kunnen geven.

Zowel vrouwen als verloskundigen in de publieke sector hadden gemengde gevoelens over hun ervaringen op de verloskamers, waarbij vrouwen aangaven positieve ervaring te hebben gehad, over het algemeen tevreden te zijn over de zorg en trots waren om hun baby’s aan elkaar te laten zien. Er werden ook negatieve ervaringen gerapporteerd: vooral over de houding van sommige verloskundigen tijdens de baring. Vrouwen voelden zich soms ongemakkelijk en verdrietig.

Verloskundigen beschreven vooral zelfvertrouwen in en tevredenheid met hun klinische vaardigheden. Zij ervaren hun vak als interessant en belonend en zeiden trots te zijn deel uit te maken van deze beroepsgroep. Verloskunde werd door hen beschreven als een ‘roeping’ met veel passie. Verloskundigen beschreven ook uitdagingen in de uitoefening van hun vak die van negatieve invloed zijn op hun dagelijkse werkzaamheden. Hoge werkdruk door personeelstekorten, vooral het tekort aan goed geschoolde verloskundigen, was een van de belangrijkste factoren. Maar ook plaatsgebrek, slecht werkende apparatuur en instrumenten en ontbrekende middelen werden beschreven. Verloskundigen op overvolle afdelingen waren vaak te druk om adequaat op hun werk te kunnen reflecteren of om mogelijke complicaties tijdig te kunnen identificeren. Zij waren niet altijd in staat zijn hun werk volgens een voor hen acceptabele standaard uit te voeren op een afdeling waar werkdruk en tijdgebrek aan de orde van de dag zijn. Dit leidde tot emotionele druk en conflicten.

Wat zijn de discussiepunten?

De ervaren hoge werkdruk blijkt de belangrijkste barrière voor kwalitatief goede verloskundige zorg. Dit wordt versterkt door het tekort aan goed geschoolde verloskundigen die in plaats van artsen kunnen worden ingezet. Net afgestudeerde verloskundigen zijn onvoldoende toegerust om hun vak adequaat te uitvoeren. Dergelijke beperkingen dwingen ervaren verloskundigen er toe om net afgestudeerde verloskundigen bij te scholen en te ondersteunen tijdens hun werkzaamheden. Hierdoor dragen zij voor meerdere stafleden tegelijk verantwoordelijkheid.

Het tweeledig verpleegkundig-verloskundig diploma zorgt er voor dat op de verloskamers personeel rondloopt met weinig interesse in de verloskunde. Door chronische personeelsgebrek worden zij door managers daar te werk gesteld. Dit heeft gevolgen voor de attitude van bepaalde verloskundigen en hun werkethiek, met een negatief effect op de kwaliteit van de zorg.

Verloskundigen gaven ook aan dat zwangere vrouwen moeten worden ondersteund in het nemen van verantwoordelijkheid voor hun eigen gezondheid en welzijn.

Wat is de relevantie voor verloskundigen?

De uitkomsten van onze studie dragen bij aan de kennis die nodig is om de verloskundigen zorg in Zuid-Afrika te verbeteren en de verloskundige beroepsgroep te versterken. Hiervoor werden twee strategieën ontwikkeld. De eerste is: Zet verloskundigen in hun kracht, zodat zij vrouwgecentreerde zorg kunnen geven in de publieke maternale gezondheidscentra. De tweede: Creëer een werkomgeving die verloskundigen en andere stafleden in staat stelt om vrouwgecentreerde zorg te leveren.

Wat is de toekomst van je onderwerp?

Deze strategieën kunnen alleen worden geïmplementeerd wanneer het overheidsbeleid en de regelgeving ze ondersteunen. Alleen indien het totale pakket aan maatregelen wordt geïmplementeerd, kan de zorg voor zwangere vrouwen in Zuid-Afrika verbeteren. Zo niet, dan zal het maternale sterftecijfer nooit verbeteren en blijven vrouwen en hun gezinnen de dupe van inadequate zorg.

Het proefschrift & de Promotie

Margreet Wibbelink

Opleiding

Opleiding Verloskunde (bachelor), Artevelde Hogeschool, Gent, België, Advanced Midwifery & Neonatal Nursing Science, Nelson Mandela University en Master of Science, Nelson Mandela University.


Titel proefschrift

Perspectives of South African women and midwives on clinical practice in public maternity units: facilitating the scaling-up of such clinical practices.


Promoter

Prof. S. James


Co-promoter

Prof. Ann Thomson


Promotie datum

8 April 2019


Universiteit

Nelson Mandela University, Port Elizabeth, Zuid Afrika. Afdeling Gezondheidswetenschappen


Opleiding

Opleiding Verloskunde (bachelor), Artevelde Hogeschool, Gent, België

Advanced Midwifery & Neonatal Nursing Science, Nelson Mandela University

Master of Science, Nelson Mandela University.


Motivatie

Ik ben geboren en getogen in Nederland. Na mijn verhuizing in 2004 naar Zuid-Afrika, realiseerde ik mij hoe bevoorrecht ik was. Het beroep verloskundige bleek onbekend en onzichtbaar in Zuid-Afrika. De zorg is erg gemedicaliseerd met veel interventies en slechte uitkomsten die vaak voorkomen hadden kunnen worden. Mijn ervaring in de publieke en privésector, als zelfstandige verloskundige en mijn werk met NGO’s, motiveerde mij om door te gaan met onderzoek om zo daadwerkelijk iets te kunnen betekenen voor de Zuid-Afrikaanse verloskundigen.


Na de promotie

De kliniek die ik in 2009 heb opgericht wil ik blijven ontwikkelen Daarnaast ben ik een nieuw project gestart: Het Sister Lilian Centrum en Sensitive Midwifery, een opleidingsplatform voor ouders en verloskundigen. Daarmee wil ik een bijdrage leveren aan een betere kwaliteit van de verloskundige zorg, zodat de maternale uitkomsten in de toekomst verbeteren. Meer informatie: www.hmbc.co.za, sisterlilian.co.za en sensitivemidwifery.co.za