Promotie: Duwtje in de rug voor betere uitkomst

Auteur
Hafez Ismaili M’hamdi
Editie
2019; 04
Categorie
Wetenschap
Download pdf
Print artikel
Promotie: Duwtje in de rug voor betere uitkomst
Vrouwen in achterstandspositie stellen hun voorkeuren en ambities wat betreft gezondheid naar beneden bij. Hafez Ismaili M’hamdi laat zien dat zij een duwtje in de rug nodig hebben om de kans op een goede zwangerschapsuitkomst te verbeteren.

Waarom dit onderzoek?

Nederland heeft minder goede perinatale morbiditeit- en mortaliteitcijfers vergeleken met andere welvarende landen. Bovendien is er een grote ongelijkheid in deze cijfers. De kans dat een moeder bevalt van een ziek kind of dat zij haar kind verliest wordt aanzienlijk beïnvloed door haar sociaaleconomische status: hoe armer zij is, hoe slechter haar kansen op een gezond kind. Dat is oneerlijk. Deze groep kwetsbare vrouwen, die doorgaans voor grote uitdagingen staat om zelf een gezond en goed bestaan op te bouwen, wordt ook nog eens geconfronteerd met een hoger risico op een ongunstige zwangerschapsuitkomst.

Maar wiens verantwoordelijkheid is het om de zwangerschapsuitkomsten, vooral in de groep van kwetsbare vrouwen, te verbeteren? Moeten we een groter beroep doen op de verantwoordelijkheid van toekomstige moeders voor de gezondheid van hun kinderen? Moeten zorgverleners zich meer inspannen om kwetsbare vrouwen te bereiken en hen zorg aan te bieden? Moeten we op allebei inzetten? Of geen van beide omdat ongelijkheid in zwangerschapsuitkomsten, hoe onfortuinlijk dat ook is, nu eenmaal een ‘fact of life’ is? Dit waren de belangrijkste vragen van mijn onderzoek

Wat zijn de belangrijkste resultaten?

De resultaten werden verkregen door een combinatie van kwalitatief onderzoek en een normatieve analyse. Het belangrijkste resultaat is dat er een ‘maatschappelijke verantwoordelijkheid’ bestaat om de zorg zo te organiseren dat vrouwen een eerlijke en gelijke kans hebben om hun individuele verantwoordelijkheid (samen met hun partner!) te kunnen nemen om zich op een gezonde zwangerschap voor te bereiden. Dit resultaat wordt ondersteund door de volgende drie inzichten.

Allereerst heb ik, door interviews laten zien dat kwetsbare vrouwen vaak niet over de kennis beschikken die nodig is om zich te kunnen voorbereiden op een gezonde zwangerschap. Kennis bijbrengen vanaf een jonge leeftijd aan jonge mensen over de gezonde zwangerschap, bijvoorbeeld tijdens de les biologie, seksuele voorlichting of zelfs maatschappijleer, verdient aanbeveling.


Daarnaast weten we uit de gedragswetenschappen dat mensen vaak onbewust en non-reflectief keuzes maken. Als we bijvoorbeeld weten dat het goed is om voldoende te bewegen, blijft het lastig om daadwerkelijk de sportschoenen aan te trekken. Dit geldt uiteraard ook voor kwetsbare vrouwen. Juist omdat deze groep vrouwen vaak met multiproblematiek heeft te kampen, is het voor hen extra lastig om bijvoorbeeld gezonder te eten, te stoppen met roken en preconceptioneel foliumzuur te gebruiken. Door empirische inzichten uit de gedragspsychologie te vertalen naar mogelijke moreel verantwoorde preconceptionele interventies, heb ik laten zien dat het een interessante strategie is om zwangerschapsvoorbereiding zo makkelijk mogelijk te maken. Anders gezegd, ik heb gepleit voor om vrouwen een ‘duwtje in de rug’ te geven bij het voorbereiden op zwangerschap, ook wel ‘nudging’ genoemd.

Tot slot heb ik aanwijzingen gevonden voor zogenaamde ‘adaptive preferences’. Vrouwen in achterstandspositie hebben de neiging om hun gezondheidsgerelateerde voorkeuren en ambities naar beneden bij te stellen, zodat het leven in achterstand een minder grote bron van frustratie wordt. Deze groep vrouwen leert met minder genoegen te nemen. Minder ambities, minder welzijn en minder gezondheid. Hierdoor zijn ze ook minder geneigd om gebruik te maken van de beschikbare zorg.

Wat zijn de discussiepunten?

Vrouwen meer kennis bijbrengen over een gezonde zwangerschap is niet controversieel. Maar ‘nudging’ is lastiger. Zijn we juist niet deze groep kwetsbare vrouwen aan het manipuleren als we allerlei psychologische inzichten inzetten om hen te ondersteunen bij de zwangerschapsvoorbereiding? Is het bijvoorbeeld wel te rechtvaardigen om vrouwen door een beloning aan te moedigen om zich beter voor te bereiden op zwangerschap? Uiteraard is het goed als meer vrouwen naar het kinderwensspreekuur gaan, maar is het te rechtvaardigen om ze te ‘lokken’ met bijvoorbeeld vouchers? Heiligt het doel de middelen? De discussie is zeker nog niet ten einde over of we aan het aanmoedigen of manipuleren zijn als we interventies inzetten die raken aan de persoonlijke leefsfeer van vrouwen. Het laatste discussiepunt is hoe we deze groep kwetsbare vrouwen regie teruggeven over hun zwangerschap. Dit zal vooral een uitdaging zijn als blijkt dat deze vrouwen daadwerkelijk beïnvloed worden door ‘adaptive preferences’. Het laatste wat men wil is voor deze groep vrouwen bepalen wat goed voor hen en hun kinderen is.

Wat is de relevantie voor verloskundigen?

Op organisatorisch niveau is het belangrijk dat zorgverleners, van de eerste tot de derde lijn, tot een goede verdeling van verantwoordelijkheden komen. Wie doet wat. Ik zou me bijvoorbeeld kunnen voorstellen dat de algemene preconceptiezorgconsulten door verloskundigen gedaan worden. Dit zou betekenen dat de huisarts voor deze consulten doorverwijst naar de verloskundige.

Verder denk ik dat verloskundigen proactief vrouwen kunnen attenderen op het belang van zwangerschapsvoorbereiding. Uiteraard is het zo dat verloskundigen de vrouw vaak pas zien als ze zwanger is. Maar de huidige zwangerschap kan een ‘haakje’ zijn om het over zwangerschap in het algemeen te hebben en hen te attenderen op het belang van een goede voorbereiding voor een eventuele volgende zwangerschap.

Zwangerschap is een persoonlijk en gevoelig onderwerp voor vrouwen. Dit kan het lastiger maken om over toekomstige zwangerschappen te spreken. Toch blijkt uit studies dat vrouwen open staan voor het bespreken van een eventuele kinderwens, vooral als ze daardoor iets voor hun toekomstige kind kunnen betekenen.

Wat is de toekomst van het onderwerp?

Onlangs heb ik een subsidie ontvangen van ZonMw om verder onderzoek te doen naar de aanwezigheid en invloed van de eerdergenoemde ‘adaptive preferences’ op de zwangerschapsvoorbereiding van kwetsbare vrouwen. Ik wil graag nog duidelijker maken dat het leven in achterstand onder de huid kruipt bij deze groep kwetsbare vrouwen. Hierdoor zijn ze minder in staat om op eigen kracht hun kans op een gezonde zwangerschap te vergroten. Ik wil onderzoek doen naar hoe we deze groep vrouwen kunnen ‘empoweren’. Samen met mijn collega’s van verschillende afdelingen zoals gynaecologie en obstetrie en medische psychologie proberen we te achterhalen wat voor medische en niet-medische zorg en hulp nodig is om vrouwen de regie over hun zwangerschap terug te geven.

Het proefschrift & de Promotie

Hafez Ismaili M’hamdi

Opleiding

Gitaar, Koninklijk Conservatorium De Haag, Masterstudie Filosofie, Universiteit Utrecht


Titel proefschrift

Before you were born: a moral exploration of parental and societal responsibilities for the health of children-to-be


Promotoren

prof. dr. I.D. de Beaufort, prof. dr. E. A. P. Steegers, prof. dr. W. Pinxten

Universiteit

Erasmus MC en Hasselt University in België.


Promotiedatum

21 november 2018


Motivatie

Ik vind het boeiend en dankbaar om het nauwgezette denken van filosofie toe te passen op problemen die spelen in de samenleving, zoals de ongelijkheid in zwangerschapsuitkomsten. Ik ben ervan overtuigd dat complexe problemen, die zowel medische als niet-medische componenten hebben, alleen maar succesvol kunnen worden opgelost als er samengewerkt wordt tussen professionals uit het medische en niet-medische domein. Het verbeteren van de zwangerschapsuitkomsten in Nederland is hier een mooi voorbeeld van.


Na de promotie

Ik ben blij dat ik mag blijven op de afdeling Medische Ethiek van het Erasmus Medisch Centrum. Daar ga ik verder onderzoek doen naar het verbeteren van zwangerschapsuitkomsten. Verder coördineer ik het onderwijs medische ethiek en zit ik op regelmatige basis morele beraden voor.


Het proefschrift is gratis beschikbaar via: https://repub.eur.nl/pub/111331